مدیران پروازی و زلزله قرن پنجم تبریز

دیوانسالاری در جامعه ما همانند دیوانسالاری هر جامعه دیگر، شرایط و ویژگی های خاص خود را دارد. ابداع اصطلاحات و تعاریف خاص در عرصه مدیریت، از ویژگی های برجسته و شایان توجه دیوانسالاری ما است. اصطلاحاتی چون مدیران پروازی، مدیران اتوبوسی، مدیریت فامیلی، مدیران چند شغله، فامیل سالاری و … .

من منکر توانایی ها و موفقیت هایی که نظام اداری مان در طول سالیان گذشته به دست آورده، نیستم. با این حال نمی توانم این حقیقت را نادیده بگیرم که بی توجهی به معیار شایسته سالاری و بی مهری به یافته های علمی و کارشناسی منتهی به عدم کارایی در مقیاسی بزرگ شده است. در چنین شرایطی به جای انتخاب یک مدیر توانمند و شایسته که مقیم منطقه است، از خدمات خالصانه یک دوست قدیمی که البته فامیل یکی از دوستان هم هست، به عنوان مدیر پروازی استفاده می کنیم.

استفاده از مدیران پروازی از یک سو فرصتی برای نان قرض دادن به بعضی آشنایان را فراهم می کند. از سوی دیگر، بهانه ای برای توجیه عدم کارایی سیستم مدیریتی مان به دست می دهد. به این ترتیب، وقتی بحرانی در فلان منطقه پیش می آید، فوری می گردیم و یک عدد مدیر پروازی پیدا می کنیم که نقش بلاگردان را ایفا کند: اگر این مدیر پروازی در روزحادثه بر سر کارش بود، مشکلی پیش نمی آمد.

به نظر من هم استفاده از خدمات مدیران پروازی امر نادرستی است، و هم به بیان عامیانه شکستن کاسه کوزه بر سر مبارک آن ها. گاه علت بروز بحران بسیار ریشه ای تر از پروازی بودن فلان مدیر، یا انتصاب اتوبوسی مدیران سازمان ذیربط است. در این شرایط یقه گرفتن از فلان مدیر غایب، به نوعی آدرس غلط دادن است.

در طی چند ماه گذشته حداقل در دو مورد، به دنبال بروز یک سانحه طبیعی، جروبحث بین مقامات سازمان های درگیر پیش آمده و در هر دو مورد انگشت اتهام به سمت مدیری که در روز حادثه غایب بوده، نشانه رفته است.

داستان مدیران پروازی، عزل و نصب های اتوبوسی و … شرحی طولانی لازم دارد. من فقط می خواستم اشاره ای کوتاه به این موضوع کرده و بگذرم.

راستی داستان مدیران پروازی، فقط به دوران آشنایی انسان ها به فنون پرواز خلاصه نمی شود. نمونه ای را از تاریخ ذکر کنم:

در کتاب المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم اثر عبدالرحمن بن علی بن محمد بن الجوزی مورخ قرن ششم هجری ضمن شرح وقایع سال ۴۳۴ هجری قمری به زلزله بزرگ تبریز که شب پنجشنبه هفدهم ربیع الاول همان سال برابر با نوزدهم آبان ماه سال ۴۲۱ هجری شمسی اتفاق افتاده، اشاره کرده است: (جلد پانزدهم کتاب مزبور چاپ سال ۱۹۹۲ بیروت ص ۲۸۶)

“اخبار تأیید شده ای رسیده است که در تبریز زلزله بزرگی رخ داده و بسیاری از ساختمان های مسکونی، بازار، و بخش اعظم دارالاماره شهر فرو ریخته است. امیر جان به سلامت بدر برده، چون در آن ایام بیرون شهر و در باغی به تفرج مشغول بوده است. سپاه امیر نیز بسلامت هستند چون امیر آن ها را به سوی برادرش گسیل داشته بود. با شمارش اجساد کشتگان معلوم شد حدود پنجاه هزار تن کشته شده اند.”

(در ترجمه این مطلب از کمک پسرم سعید و دوست فاضلم آقای شمسی بهره گرفته ام. از هردو سپاسگزارم)

می بینید در آن ایام هم مدیران پروازی وبال گردن ملت بوده اند، و صد البته در خطرات تنهایشان می گذاشتند.

نوشتن پاسخ

نقل مطالب سایت با ذکر منبع آزاد است.